CZUKOWSKA Lidia Korniejewna, ur. 11 (24) III 1907 Petersburg, prozaik, literaturoznawca, krytyk. Córka pisarza K. Czukowskiego. Ukończyła wydział filologiczny Uniwersytetu Leningradzkiego. Debiutowała w 1928 opow. Leningrad-Odiessa (Leningrad-Odessa), które opublikowała pod pseudonimem A. Ug-łow. Ogłosiła wiele szkiców biograficznych, m.in. Powiesi' o Tarasie Szewczenko (1930, Opowieść o Tarasie Szewczence), Boris Żytkow (1955, Borys Żytkow), Susanna Gieorgijewskaja (1955, Zuzanna Gieorgijewska). W okresie wzmożonego
stalinowskiego terroru w 1938 został rozstrzelany mąż Cz., fizyk M. Bronsztejn, a sama Cz. przez jakiś czas ukrywała się. Pod wpływem tych tragicznych przeżyć napisała powieści Sofia Pietrowna (1939-40, Sofia Pietrowna) i Opustoszały dom (Opustiefyj dom, 1965). W Sofii Pietrownie przedstawia w konwencji realistycznej prozy psychologiczno-obyczajowej przeżycia kobiety, zwykłej urzędniczki, której syn zostaje nagle aresztowany. O kolejnej fali represji stalinowskich w 1948^9 pisze w powieści Spusk pod wodu (opubl. Paryż 1972, ZSRR 1988, Zejście pod wodę). Przez wiele lat Cz. pracowała jako redaktor w wydawnictwach literatury dziecięcej. Swoje doświadczenia opisała w książce W łaboratorii riedaktora (1960, W pracowni redaktora), traktującej o zafałszowaniach i nadużyciach popełnianych przy redagowaniu literatury pięknej. W 1966 Cz. wystąpiła w obronie pisarzy A. Siniawskiego i J. Daniela. Od tej pory stale angażowała się w obronę prześladowanych pisarzy, za co w 1974 wykluczono ją ze Związku Pisarzy ZSRR. Na podstawie tych doświadczeń napisała książkę Process iskluczenija (opubl. Paryż 1979, Proces wykluczenia), a także szereg wystąpień publicystycznych. W 1938-41 i 1952-62 Cz. prowadziła notatnik, w którym zapisywała szczegółowo swoje rozmowy z A. Ach-matową. Notatki te, po zaopatrzeniu w komentarze, opublikowała w dwóch tomach pt. Zapiski ob Annie Achmatowoj (opubl. Paryż 1976-80, Notatki o Annie Achma-towej). Cz. pisała także z rzadka wiersze. Włączyła je do swoich dzienników wydanych w Paryżu pt. Po etu storonu smierti (1978, Po tej stronie śmierci). W.O.
