CZUKOWSKI Korniej Iwanowicz (właśc. Korniejczukow Nikołaj Wasiljewicz), ur. 19 (31) III 1882 Petersburg, zm. 28 X 1969 Pieriediełkino k. Moskwy, poeta, literaturoznawca, prozaik. Pochodził z Odessy. W 1901-16 pracował jako dziennikarz; w 1903-05 był korespondentem gazety "Odesskije Nowosti" w Londynie, a po powrocie wydawał w Petersburgu czasopismo satyryczne "Signal", zamknięte w 1906. W 1918 został kierownikiem redakcji lit. angielskiej i amerykańskiej w wydawnictwie "Wsiemirnaja Litieratura". Sam dużo przekładał z tych literatur (m.in. dzieła W. Whitmana, M. Twaina, O'Henry'ego, R. Kiplinga). Zasłynął jako autor wierszowanych opowiadań dla dzieci, napisanych w większości w 1916-27. Już pierwsze z nich, Awantury z krokodylem (Krokodił, 1917), zadziwiły ówczesnych odbiorców i krytyków niezwykłością formy i fabuły. Kolejne: Myjdo-dziur (Mojdodyr, 1923), Muszka złotobrzuszka (Mucha-cokotucha, 1923), Czarny Piotr (Barmalej, 1925), Strapienie Małgorzaty (Fiedorino gorie, 1926), Telefon (Tielefon, 1926), Limpopo (Ajbolit, 1929), Skradzione słońce (Kradienoje sołnce, 1934). W Polsce wierszowane opowiadania Cz. ukazały się w 1936 w przekładzie W. Broniewskiego, miały też wiele wydań po wojnie. W okresie stalinowskim utwory Cz. dla dzieci były ostro krytykowane przez ówczesnych pedagogów za żonglerkę słowną (tzw. wiersze-raki, kalambury słowne), wytrzymały jednak próbę czasu i weszły do klasyki roś. lit. dziecięcej. Mniej znane są prozatorskie utwory Cz. W 1933 opubl. powieść Sołniecznaja (Słoneczna) o życiu dzieci w sanatorium, w 1938 książkę Srebrna odznaka (Sieriebriannyj gierb, 1938, pierwotny tytuł Gimnazija - Gimnazjum), w której sięgnął do wydarzeń z własnej biografii. W 1946 Cz. napisał Prikłuczenija Bibigona (Przygody Bibigona), utwór będący świadectwem poszukiwań nowych rozwiązań artystycznych w literaturze dla dzieci. W dziele tym, swoiście łączącym wiersz z prozą, Cz., wychodząc naprzeciw psychicznym potrzebom dziecka i jego skłonnościom do zabaw, proponuje fantastyczną grę w bohaterstwo z Bibigonem, małym człowieczkiem w rodzaju Tomcia Palucha. Cz. zajmował się także teoretycznymi problemami roś. lit. dziecięcej oraz zagadnieniami rozwoju języka dzieci i dziecięcego folkloru. Napisał książkę Od dwóch do
pięciu (Ot dwóch do piati, 1925), zawierającą rozważania o spontanicznej poezji i słowotwórstwie dzieci. Poza literaturą dziecięcą jako literaturoznawca Cz. interesował się szczególnie twórczością N. Niekrasowa. Jest autorem znanej pracy Mas-tierstwo Niekrasowa (1952, Artyzm Niekrasowa). Był wybitnym propagatorem nowożytnej lit. angielskiej i amerykańskiej w Rosji, za co w 1962 otrzymał tytuł doktora h.c. uniwersytetu w Oksfordzie. Napisał wspomnienia o pisarzach Iz wospomi-nanij (1958, Ze wspomnień), zawierające cenne uwagi o najwybitniejszych rosyjskich pisarzach XX w., których znał osobiście. H.W.
